Internationaal pensioen: wonen of werken in het buitenland

Heb je in het buitenland gewerkt of ben je van plan na je pensionering naar het buitenland te verhuizen? Dan krijg je te maken met internationale aspecten van je pensioen. Dit kan gevolgen hebben voor je pensioenuitbetaling en belastingen. In dit artikel lees je waar je rekening mee moet houden, wat de regels zijn, en hoe je je internationaal pensioen goed regelt.

Pensioen opgebouwd in het buitenland: hoe werkt dat?

Als je een tijd in het buitenland hebt gewerkt, heb je daar mogelijk pensioenrechten opgebouwd. Dit kan zowel een overheidspensioen zijn (vergelijkbaar met de Nederlandse AOW) als een werkgeverspensioen. Hoe dit precies zit, verschilt per land.

De drie pijlers van het pensioenstelsel - overheidspensioen, werkgeverspensioen en privé pensioenvoorzieningen - bestaan in veel landen, maar de invulling en verhoudingen verschillen. In sommige landen ligt de nadruk meer op het overheidspensioen, terwijl in andere landen het werkgeverspensioen of privé pensioenregelingen belangrijker zijn.

AOW en buitenland: hoe zit dat?

De AOW is het Nederlandse basispensioen dat je opbouwt tussen je 15e en je AOW-leeftijd als je in Nederland woont of werkt. Voor elk jaar dat je verzekerd bent geweest, bouw je 2% AOW-rechten op. Als je in die periode in het buitenland hebt gewoond of gewerkt, kan dit gevolgen hebben voor je AOW-uitkering.

Wonen in het buitenland: AOW-gat

Als je een periode in het buitenland hebt gewoond zonder daar te werken, heb je voor die periode geen AOW opgebouwd. Dit kan leiden tot een 'AOW-gat': je krijgt dan minder dan 100% AOW. Voor elk jaar dat je niet verzekerd was, mis je 2% van je AOW. Bijvoorbeeld: als je 10 jaar in het buitenland hebt gewoond, mis je 20% van je AOW-uitkering.

Werken in het buitenland

Als je in een EU-land, een EER-land (Noorwegen, IJsland, Liechtenstein) of in een land waarmee Nederland een socialezekerheidsverdrag heeft, hebt gewerkt, ben je daar meestal verzekerd voor het lokale overheidspensioen. Je bouwt dan geen Nederlandse AOW op, maar wel het equivalent in dat land.

Voor landen buiten de EU/EER waarmee Nederland geen verdrag heeft, kan het ingewikkelder zijn. Mogelijk was je tijdens je buitenlandverblijf niet verzekerd voor een overheidspensioen en heb je een AOW-gat. In sommige gevallen kun je je vrijwillig verzekeren voor de AOW, maar dit moet je wel zelf regelen.

AOW aanvragen als je in het buitenland hebt gewoond of gewerkt

Als je in Nederland woont, krijg je ongeveer vier maanden voor je AOW-leeftijd automatisch bericht van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) over het aanvragen van je AOW. Je moet dan aangeven in welke landen je hebt gewoond en gewerkt. De SVB zal dan contact opnemen met de pensioeninstanties in die landen.

Als je in het buitenland woont, krijg je niet automatisch bericht. Je moet dan zelf actie ondernemen om je AOW aan te vragen. Dit doe je bij de pensioeninstantie in het land waar je woont of, als dat niet mogelijk is, rechtstreeks bij de SVB.

Werkgeverspensioen en buitenland

Niet alleen voor je AOW, maar ook voor je werkgeverspensioen is het van belang om te weten wat er gebeurt als je in het buitenland hebt gewerkt of naar het buitenland verhuist.

Werkgeverspensioen opgebouwd in het buitenland

Als je in het buitenland hebt gewerkt, heb je daar mogelijk een werkgeverspensioen opgebouwd. De regels hiervoor verschillen per land. In sommige landen, zoals Duitsland en België, is een werkgeverspensioen verplicht, terwijl in andere landen, zoals Frankrijk en Italië, de nadruk meer ligt op het overheidspensioen.

Het is belangrijk om contact te houden met je buitenlandse pensioenuitvoerders. Geef adreswijzigingen door, zodat zij je kunnen bereiken als je pensioen ingaat. Bewaar alle documenten over je buitenlandse pensioen goed.

Nederlands werkgeverspensioen meenemen naar het buitenland

Als je in Nederland pensioen hebt opgebouwd en naar het buitenland verhuist, blijft dit pensioen gewoon staan. Je hoeft het niet mee te nemen of over te dragen. Je pensioenfonds of -verzekeraar zal je pensioen te zijner tijd uitbetalen, ook als je in het buitenland woont.

Geef wel je adreswijziging door aan je pensioenfonds of -verzekeraar, zodat zij weten waar je woont en waar het pensioen naartoe moet worden overgemaakt. Als je naar een land buiten de EU verhuist, kan je pensioenfonds of -verzekeraar vragen om jaarlijks een 'bewijs van in leven zijn' te sturen. Dit is om fraude te voorkomen.

Waardeoverdracht naar buitenlands pensioenfonds

In sommige gevallen is het mogelijk om je in Nederland opgebouwde pensioen over te dragen naar een buitenlands pensioenfonds. Dit kan alleen als het gaat om een pensioenfonds in een EU-lidstaat en als het Nederlandse pensioenfonds meewerkt. In de praktijk komt waardeoverdracht naar het buitenland weinig voor, omdat de pensioenstelsels te veel van elkaar verschillen.

Het is belangrijk om goed advies in te winnen voordat je besluit tot waardeoverdracht. Het kan namelijk fiscale gevolgen hebben en niet altijd voordelig zijn.

Belastingtechnische aspecten van internationaal pensioen

Als je pensioen ontvangt uit meerdere landen of als je in een ander land woont dan waar je pensioen vandaan komt, krijg je te maken met internationale belastingregels. Het is belangrijk om te weten welk land belasting mag heffen over je pensioen om dubbele belasting te voorkomen.

Belastingverdragen

Nederland heeft met veel landen belastingverdragen gesloten om dubbele belastingheffing te voorkomen. In deze verdragen is vastgelegd welk land belasting mag heffen over welk inkomen, waaronder pensioen. De hoofdregel is vaak dat het woonland belasting mag heffen over het pensioen, maar er zijn uitzonderingen.

Voor overheidspensioen (zoals pensioen voor ambtenaren) geldt vaak dat het land dat het pensioen uitbetaalt, ook belasting mag heffen, ook als je in een ander land woont. Voor werkgeverspensioen en privé pensioenvoorzieningen gelden weer andere regels, die per verdrag kunnen verschillen.

Bronbelasting

Als je in het buitenland woont en een Nederlands pensioen ontvangt, houdt de pensioenuitvoerder meestal bronbelasting in. Dit is een voorheffing op de belasting die je uiteindelijk moet betalen. Afhankelijk van het belastingverdrag tussen Nederland en je woonland, kun je deze bronbelasting misschien terugvragen of verrekenen met de belasting die je in je woonland moet betalen.

Kwalificerende buitenlandse belastingplicht

Als je in het buitenland woont maar je inkomen grotendeels in Nederland verdient, kun je mogelijk gebruikmaken van de regeling 'kwalificerende buitenlandse belastingplicht'. Je wordt dan voor de Nederlandse belasting behandeld alsof je in Nederland woont, wat voordelig kan zijn als de belastingdruk in Nederland lager is dan in je woonland.

Om in aanmerking te komen voor deze regeling, moet je aan bepaalde voorwaarden voldoen. Zo moet minstens 90% van je wereldinkomen in Nederland belast zijn en moet je wonen in een EU-lidstaat, Noorwegen, IJsland, Liechtenstein, Zwitserland of bepaalde overzeese gebieden.

Emigreren met je pensioen: waar moet je op letten?

Als je plannen hebt om na je pensionering naar het buitenland te verhuizen, zijn er verschillende zaken waar je rekening mee moet houden.

Uitbetaling van je pensioen

De meeste pensioenfondsen en -verzekeraars kunnen je pensioen gewoon naar je buitenlandse bankrekening overmaken. Dit kan wel extra kosten met zich meebrengen, vooral als het gaat om een land buiten de eurozone. Informeer bij je pensioenuitvoerder wat de mogelijkheden zijn.

Kosten van levensonderhoud

De kosten van levensonderhoud kunnen sterk verschillen per land. In sommige landen, zoals Spanje, Portugal of Thailand, kun je met hetzelfde inkomen vaak meer kopen dan in Nederland. In andere landen, zoals Zwitserland of Noorwegen, is het leven juist duurder.

Houd ook rekening met wisselkoersschommelingen als je naar een land buiten de eurozone verhuist. Deze kunnen grote invloed hebben op je koopkracht.

Zorgverzekering en zorgkosten

Als je emigreert, kun je niet meer verzekerd blijven bij een Nederlandse zorgverzekeraar. Je moet je verzekeren in je nieuwe woonland of een internationale zorgverzekering afsluiten. De kosten en dekking hiervan kunnen sterk verschillen van wat je in Nederland gewend bent.

Als je een AOW-uitkering ontvangt, ben je in principe verzekerd voor de Wet langdurige zorg (Wlz) en betaal je hiervoor premie, ook als je in het buitenland woont. In sommige landen (EU/EER, Zwitserland en verdragslanden) heb je dan recht op zorg volgens het systeem van dat land, op kosten van Nederland. Voor andere landen geldt dit niet.

Administratieve verplichtingen

Als je naar het buitenland verhuist, moet je dit doorgeven aan verschillende instanties, waaronder:

• Je gemeente (uitschrijven uit de Basisregistratie Personen)
• De Sociale Verzekeringsbank (voor je AOW)
• Je pensioenfonds of -verzekeraar
• De Belastingdienst
• Je zorgverzekeraar

Daarnaast moet je je in je nieuwe woonland inschrijven en daar mogelijk ook belastingaangifte doen.

Populaire emigratielanden voor Nederlandse gepensioneerden

Veel Nederlandse gepensioneerden kiezen ervoor om naar het buitenland te verhuizen, bijvoorbeeld vanwege het klimaat, de lagere kosten van levensonderhoud of de levensstijl. Populaire bestemmingen zijn:

Spanje

Spanje is een van de populairste bestemmingen voor Nederlandse gepensioneerden, vooral de Costa Blanca, de Costa del Sol en de Canarische Eilanden. Het aangename klimaat, de relatief lage kosten van levensonderhoud en de goede gezondheidszorg maken het een aantrekkelijke bestemming.

Als je in Spanje woont met alleen een pensioeninkomen uit Nederland, betaal je in principe belasting in Spanje. Er geldt een speciaal belastingtarief voor buitenlanders (de 'Beckham-wet'), wat voordelig kan zijn.

Portugal

Portugal is de laatste jaren sterk in populariteit gestegen als emigratieland voor gepensioneerden. Dit komt mede door de 'non-habitual resident' (NHR) status, die nieuwe inwoners gedurende 10 jaar diverse belastingvoordelen biedt.

Sinds 2020 is het belastingvoordeel voor pensioenen onder de NHR-regeling aangepast: buitenlandse pensioenen worden belast tegen een vlak tarief van 10%, wat nog steeds lager is dan in veel andere landen, waaronder Nederland.

Frankrijk

Frankrijk is populair vanwege de levensstijl, het eten, de cultuur en de diversiteit aan landschappen. De kosten van levensonderhoud zijn vergelijkbaar met of iets lager dan in Nederland, afhankelijk van de regio.

In Frankrijk betaal je relatief hoge belastingen en sociale premies, maar de gezondheidszorg is van hoge kwaliteit. Er is een speciaal socialezekerheidsverdrag tussen Nederland en Frankrijk dat de overdracht van sociale rechten regelt.

Financiële planning voor internationaal pensioen

Een goede financiële planning is essentieel als je te maken hebt met een internationaal pensioen. Hier zijn enkele tips:

Maak een overzicht van je verwachte pensioeninkomsten

Breng in kaart welke pensioenen je uit welke landen kunt verwachten. Vraag zo nodig een pensioenprognose aan bij de betreffende pensioeninstanties. In Nederland kun je op mijnpensioenoverzicht.nl zien wat je Nederlandse pensioen zal zijn.

Houd rekening met belastingen en wisselkoersen

Onderzoek wat de belastingregels zijn in je (toekomstige) woonland en welke belastingverdragen er zijn met de landen waaruit je pensioen ontvangt. Houd ook rekening met wisselkoersschommelingen als je pensioen in een andere valuta wordt uitbetaald dan de valuta van je woonland.

Plan je zorgkosten

Onderzoek welke zorgverzekering je nodig hebt en wat de kosten hiervan zijn. In sommige landen zijn de zorgkosten veel hoger dan in Nederland, terwijl in andere landen de zorg juist goedkoper is.

Zoek professioneel advies

Internationaal pensioen en emigratie zijn complexe onderwerpen. Het kan verstandig zijn om advies in te winnen bij een financieel adviseur of belastingadviseur die gespecialiseerd is in internationale pensioenen en emigratie.

Een goede adviseur kan je helpen om je situatie te optimaliseren en onaangename verrassingen te voorkomen. De kosten van advies verdien je vaak terug door een betere financiële planning.

Goed voorbereid je internationale pensioen regelen

Een internationaal pensioen brengt specifieke uitdagingen met zich mee, maar met goede voorbereiding en de juiste informatie kun je ervoor zorgen dat je je pensioen optimaal regelt. Of je nu in het buitenland hebt gewerkt of van plan bent te emigreren, het is belangrijk om je goed te verdiepen in de regels en mogelijkheden.

Neem ruim de tijd voor je voorbereiding, zeker als je van plan bent te emigreren. Begin minstens een jaar van tevoren met het verzamelen van informatie en het regelen van praktische zaken. Zorg dat je alle relevante documenten bewaart en up-to-date houdt.

Met een goede planning kun je optimaal genieten van je internationale pensioen en voorkomen dat je voor onaangename verrassingen komt te staan.