Schenken en nalaten: vermogensplanning voor de volgende generatie

Wil je je vermogen slim overdragen aan je kinderen of kleinkinderen? Met een goede vermogensplanning zorg je dat zij maximaal profiteren van wat jij hebt opgebouwd. Je kunt tijdens je leven al schenken, of je vermogen nalaten via je testament. In dit artikel lees je wat de mogelijkheden zijn en hoe je dit fiscaal slim aanpakt.

Waarom nadenken over vermogensplanning?

Na je pensioen is het een goed moment om na te denken over wat er met je vermogen moet gebeuren, nu en later. Misschien wil je je kinderen of kleinkinderen financieel ondersteunen. Of je wilt ervoor zorgen dat de belastingdruk bij overlijden zo laag mogelijk is. Met een goede vermogensplanning houd je de regie over je bezittingen en zorg je ervoor dat je nalatenschap terechtkomt waar jij dat wilt.

Vermogensplanning gaat niet alleen over geld. Het gaat ook over het overdragen van waarden en het regelen van praktische zaken. Wil je bijvoorbeeld dat je vakantiewoning in de familie blijft? Of wil je een specifiek sieraad aan een bepaald kleinkind nalaten? Dit kun je allemaal regelen.

Schenken tijdens leven: hoe werkt het?

Schenken tijdens je leven heeft verschillende voordelen. Je kunt zelf bepalen wanneer en aan wie je schenkt. Je kunt genieten van het feit dat je anderen helpt en je kunt gebruik maken van fiscale voordelen.

Jaarlijkse schenkingsvrijstelling

Iedereen mag jaarlijks belastingvrij een bedrag schenken aan anderen. In 2024 zijn de vrijstellingen:

• 6.035 euro per kind per jaar
• 2.417 euro per kleinkind per jaar
• 2.417 euro per overige ontvanger per jaar

Deze bedragen kun je elk jaar opnieuw schenken zonder dat de ontvanger daar schenkbelasting over hoeft te betalen. Door hier slim gebruik van te maken, kun je geleidelijk vermogen overdragen zonder belastingdruk.

Eenmalig verhoogde vrijstelling

Naast de jaarlijkse vrijstelling is er ook een eenmalige verhoogde vrijstelling voor kinderen tussen 18 en 40 jaar. In 2024 is deze vrijstelling 28.886 euro. Je kunt deze verhoogde vrijstelling maar een keer gebruiken.

Schenken voor specifieke doelen

Voor bepaalde doelen gelden extra hoge vrijstellingen. Zo kun je voor een eigen woning eenmalig tot 114.196 euro belastingvrij schenken aan kinderen of anderen tussen 18 en 40 jaar. Ook voor het volgen van een dure studie of opleiding gelden verhoogde vrijstellingen.

Door slim gebruik te maken van deze regelingen, kun je een aanzienlijk bedrag belastingvrij overdragen. Let wel op de voorwaarden. Zo moet je sommige schenkingen vastleggen bij de notaris en gelden er leeftijdsgrenzen.

Nalaten via testament: regel het goed

Als je geen testament laat opstellen, wordt je nalatenschap verdeeld volgens de wettelijke regels. Dit betekent meestal dat je partner en kinderen erven. Wil je zelf bepalen wie wat krijgt? Dan is een testament noodzakelijk.

Wat regel je in een testament?

In een testament kun je vastleggen:

• Wie je erfgenamen zijn
• Wie welk deel van je nalatenschap krijgt
• Wie bepaalde bezittingen krijgt (bijvoorbeeld sieraden of kunst)
• Wie je executeur is (degene die je nalatenschap afwikkelt)
• Eventuele voorwaarden aan erfenissen

Je kunt ook goede doelen opnemen in je testament. Een schenking aan een goed doel is vrijgesteld van erfbelasting, wat fiscaal voordelig is.

Erfbelasting en vrijstellingen

Over een erfenis moet de ontvanger erfbelasting betalen. Hoeveel dit is, hangt af van de relatie met de overledene en de hoogte van de erfenis. Er gelden wel vrijstellingen:

• Voor partners: 723.441 euro (2024)
• Voor kinderen en kleinkinderen: 22.918 euro (2024)
• Voor ouders: 61.106 euro (2024)
• Voor overige personen: 2.417 euro (2024)

Over het bedrag boven deze vrijstellingen moet erfbelasting worden betaald. Voor partners en kinderen is dit 10% tot 20%, voor kleinkinderen en overige erfgenamen 18% tot 40%.

Constructies voor vermogensoverdracht

Naast direct schenken of nalaten, zijn er verschillende constructies die je kunt gebruiken voor vermogensoverdracht.

Schenken op papier

Bij schenken op papier maak je het geld niet daadwerkelijk over, maar leg je de schenking vast in een notariele akte. Je blijft zelf over het geld beschikken, maar de ontvanger heeft wel een vordering op jou. Je moet wel jaarlijks 6% rente betalen over het geschonken bedrag.

Het voordeel is dat je de schenking nu al doet (waardoor de schenkbelasting nu betaald wordt, vaak lager dan de latere erfbelasting), maar dat je het geld nog niet hoeft te missen. Het nadeel is de renteverplichting.

Certificering van aandelen

Heb je een eigen bedrijf? Dan kun je via certificering van aandelen de zeggenschap en de economische waarde splitsen. Je kinderen krijgen certificaten (economische waarde), maar jij houdt de zeggenschap via een stichting. Zo kun je vermogen overdragen maar toch controle houden.

Familiefonds of STAK

Een familiefonds of een stichting administratiekantoor (STAK) kan een goede oplossing zijn als je vermogen wilt overdragen maar toch grip wilt houden op hoe het wordt gebruikt. Je brengt je vermogen onder in een stichting, die het beheert volgens door jou vastgestelde regels.

Vastgoed en vermogensplanning

Vastgoed vormt voor veel mensen een belangrijk deel van hun vermogen. Je eigen woning of eventuele andere vastgoedbezittingen vragen om specifieke aandacht in je vermogensplanning.

Eigen woning

Als je je eigen woning wilt overdragen, zijn er verschillende opties:

• Verkopen en schenken van de opbrengst
• Overdragen met behoud van woonrecht (vruchtgebruik)
• Geleidelijk overdragen via schenkingen op papier

Elke optie heeft fiscale gevolgen en voor- en nadelen. Bespreek dit goed met een adviseur.

Beleggingsvastgoed

Heb je beleggingsvastgoed? Dan kun je dit overdragen aan je kinderen via schenking of verkoop tegen een gunstige prijs. Let wel op eventuele overdrachtsbelasting en inkomstenbelasting.

Vermogensplanning en beleggingen

Heb je een beleggingsportefeuille opgebouwd als aanvulling op je pensioen? Dan kun je deze ook betrekken in je vermogensplanning.

Schenken van beleggingen

Je kunt beleggingen rechtstreeks schenken aan kinderen of kleinkinderen. Let wel op de fiscale gevolgen. Als de waarde van de beleggingen hoger is dan de schenkingsvrijstelling, moet de ontvanger schenkbelasting betalen.

Gezamenlijk beleggen

Een andere optie is om samen met kinderen of kleinkinderen te gaan beleggen. Je kunt bijvoorbeeld een gezamenlijke beleggingsrekening openen. Zo kun je je kennis overdragen en geleidelijk vermogen opbouwen voor de volgende generatie.

Schenken aan goede doelen

Naast schenken aan familie, kun je ook goede doelen opnemen in je vermogensplanning. Dit kan tijdens je leven via periodieke giften of in je testament via legaten.

Periodieke giften aan goede doelen zijn fiscaal aftrekbaar als je ze vastlegt in een notariele akte of in een schriftelijke overeenkomst met het goede doel. Je moet dan wel minstens vijf jaar lang jaarlijks eenzelfde bedrag schenken.

Goede doelen zijn vrijgesteld van erf- en schenkbelasting. Door een deel van je vermogen na te laten aan een goed doel, verminder je de totale belastingdruk op je nalatenschap.

Internationale aspecten

Als je bezittingen hebt in het buitenland of als je erfgenamen in het buitenland wonen, komen er internationale aspecten bij kijken. Verschillende landen hebben verschillende regels voor erfrecht en belastingen.

Als je in het buitenland woont of bezittingen hebt, is het verstandig om zowel in Nederland als in het betreffende land advies in te winnen. Zo voorkom je dat je erfgenamen dubbel belasting moeten betalen of tegen andere problemen aanlopen.

Levenstestament: regel het nu al

Naast een gewoon testament is een levenstestament ook het overwegen waard. In een levenstestament regel je wat er met je vermogen moet gebeuren als je tijdens je leven niet meer in staat bent om zelf beslissingen te nemen, bijvoorbeeld door ziekte of dementie.

Je kunt in een levenstestament vastleggen:

• Wie je financiele zaken mag behartigen
• Wie medische beslissingen voor je mag nemen
• Welke zorg je wenst of juist niet wenst
• Hoe er met schenkingen moet worden omgegaan

Een levenstestament biedt rust en zekerheid, zowel voor jezelf als voor je naasten.

Praktische tips voor vermogensplanning

1. Begin op tijd. Vermogensplanning is het meest effectief als je er ruim voor je overlijden mee begint. Zo kun je gebruikmaken van vrijstellingen en geleidelijk vermogen overdragen.
2. Praat erover met je erfgenamen. Weten zij wat je plannen zijn en wat je van hen verwacht? Dit kan misverstanden en conflicten na overlijden voorkomen.
3. Houd rekening met veranderende omstandigheden. Belastingregels veranderen, maar ook je persoonlijke situatie kan wijzigen. Evalueer je vermogensplanning daarom regelmatig.
4. Zoek professionele hulp. Een notaris, fiscalist of financieel planner kan je helpen om een plan op te stellen dat past bij jouw specifieke situatie en wensen.
5. Denk aan de emotionele waarde. Vermogensplanning gaat niet alleen over geld en belasting. Het gaat ook om het doorgeven van waarden, het voorkomen van conflicten en het creeren van kansen voor de volgende generatie.