Oud en afgedankt? Ontdek hoe ouderen gelukkiger zijn dan jongeren

Met pensioen gaan kan heel confronterend zijn. Sommige mensen zien het echt als het teken dat je nu echt bij de groep ‘ouderen’ hoort. Maar zelfs al zou dat zo zijn: hoe erg is dat dan? Uit vele onderzoeken blijkt dat ouderen gemiddeld juist gelukkiger zijn dan jongeren. In de (Engelstalige) video vertelt expert Laura Carstensen er alles over. Voorkeur voor Nederlands? Lees dan de blog.

Bekijk de video van Laura Carstensen: Older people are happier.

Mensen leven langer. Onze samenleving wordt gemiddeld steeds ouder. Je hoort er veel over in de media en politiek. het klinkt allemaal zo vanzelfsprekend, dat we er bijna niet bij stilstaan. Dat is jammer, want langer leven kan – en zal naar de mening van Laura – de kwaliteit van leven op alle leeftijden verbeteren.

Om dit perspectief te schetsen, moeten we even uitzoomen. Er werden in de 20e eeuw meer jaren aan de gemiddelde levensverwachting toegevoegd dan ooit tevoren. In een oogwenk hebben we onze ‘levensduur’ bijna verdubbeld. Omgaan met het fenomeen “ouder worden” is dan ook relatief nieuw.

Dalende geboortecijfers

We worden dus ouder, maar de vruchtbaarheidscijfers dalen sterk. Er zijn nu in verhouding minder jongeren in de samenleving dan vroeger.

Hoe is dit allemaal gekomen? We zijn genetisch niet erg veranderd in vergelijking met onze voorouders van 10.000 jaar geleden. De toename van de levensverwachting is het opmerkelijke product van cultuur: dit is de smeltkroes waarin wetenschap, technologie en grootschalige gedragsveranderingen op het terrein van gezondheid en welzijn samenkomen. Je kunt zeggen dat onze voorouders voornamelijk vroegtijdige sterfte hebben geëlimineerd. Mensen kunnen nu vaker een volledig leven leiden.

Natuurlijk zijn er problemen verbonden aan ouder worden. Daar ligt vaak veel nadruk op. Denk aan ziekten, armoede en verlies van sociale status. In pensioentrainingen en eendaagse pensioencursussen wordt hier aandacht aan besteed. Het is dan ook zeker geen tijd om op onze lauweren te rusten. Maar hoe meer we leren over ouder worden, hoe duidelijker het wordt dat een neerwaartse spiraal onnauwkeurig is. Ouder worden brengt enkele opmerkelijke verbeteringen met zich mee. Denk aan een grotere kennis, expertise en verbeteringen in de emotionele aspecten van het leven.

Negatieve emoties zwakken af

Resultaat is dat oudere mensen gemiddeld gelukkig zijn. Ze zijn ook gelukkiger dan mensen van middelbare of jongere leeftijd. Onderzoek na onderzoek komt tot dezelfde conclusie. Het komt vaak door het wegvallen van zaken als stress, zorgen en boosheid. Al die zaken nemen af als je ouder wordt.

Sociale wetenschappers noemen dit de paradox van ouder worden. Ouder worden is nu eenmaal niet eenvoudig, toch? Onderzoekers braken er hun hoofd over. Zegt de positiviteit iets over de huidige generatie ouderen, en is het een effect dat op termijn gaat verdwijnen? Geven mensen in onderzoek met opzet een positieve draai aan een verder somber leven? Als dit soort vragen hebben tot niets geleid. Keer op keer blijkt: ouderen zijn gewoon gelukkiger.

Groots onderzoek

Laura doet al heel lang onderzoek. Met collega’s zette ze een studie op waarin dezelfde groep mensen 10 jaar laan werde gevolgd. Oorspronkelijk was de steekproef tussen de 18 en 94 jaar oud. Laura onderzocht of en hoe emotionele ervaringen veranderen tijdens het ouder worden.

Alle deelnemers droegen gedurende een week een alarm. Op willekeurige momenten werden vragen gesteld als: “Hoe gelukkig ben je op een schaal van één tot zeven op dit moment?” “Hoe verdrietig ben je op dit moment?” “Hoe gefrustreerd ben je op dit moment?”. Zo krijg je een goed beeld van dagelijkse emoties en gevoelens. Door dit intensieve onderzoek ontdekte Laura dat niet één bepaalde generatie het beter doet dan de andere. Het zijn dezelfde personen die in de loop van de tijd relatief meer positieve ervaringen rapporteren.

De enige uitzondering

Er is een uitzondering. Op zeer hoge leeftijd zie je een neerwaartse trend. Maar op geen enkel moment keert het terug naar de niveaus die we zien bij jongvolwassenen.

Nu is het te makkelijk om te zeggen dat oudere mensen “gelukkig” zijn. In Laura’s onderzoek zijn ze meer positief, maar ze zijn ook meer geneigd dan jongere mensen om gemengde emoties te ervaren. Verdriet gecombineerd geluk bijvoorbeeld.

Ouder worden relativeerd. Oudere mensen kunnen onrechtvaardigheid bekijken met mededogen, maar zonder wanhoop. Ook is te zien dat ouderen zich meer richten op positieve dan op negatieve informatie.

Als je oudere, middelbare en jongere mensen een serie afbeeldingen laat zien en je vraagt de afbeeldingen te onthouden, dan onthouden vooral ouderen de positieve foto’s. Effect in het dagelijks leven is dat je meer plezier en tevredenheid aantrekt.

De verklaring achter: gelukkig ouder worden

In Laura’s onderzoek is ontdekt dat er veel samenhangt met de menselijke kunst om om tijd te bewaken. Niet alleen de klok- en kalendertijd. Maar ook je levenstijd om het zo uit te drukken.

Het gekke is dat als je eenmaal accepteert dat je leven eindig is, je blik op je leven op een positieve manier veranderd. Wanneer een tijdspad lang en onduidelijk is (zoals tijdens je jeugd) dan bereiden mensen zich voortdurend voor, proberen ze informatie te verzamelen, nemen ze risico’s, blijven ze mogelijkheden verkennen.

Zo kunnen we tijd doorbrengen met mensen die we niet eens leuk vinden. Alleen omdat het op de een of andere manier interessant of nuttig kan zijn. Denk aan blind dates. “Als het niet werkt, dan gaan we morgen met een ander.” Mensen van 50 jaar en ouder gaan niet op blind dates.

Naarmate we ouder worden, wordt ons verwachte tijdspad korter. Daarmee veranderen ook onze doelen. Wanneer we erkennen dat we niet alle tijd ter wereld hebben, zien we onze prioriteiten beter onder ogen. Afleidende zaken triggeren niet meer. We genieten intenser van wat er echt toe doet.

We investeren meer in wat belangrijk voor ons is. Zo wordt je dagelijks gelukkiger. Wat wel een gevolg is, is dat de andere blik op de wereld leidt tot minder tolerantie voor (wat wordt gevoeld als) onrechtvaardigheid. Daarom hebben ouderen soms de naam “star” en “niet bij de tijd” te zijn.

De vergrijzing in Nederland is al sterk voelbaar. Maar pas in 2040 bereikt de vergrijzing z’n hoogtepunt. Wat zal er gebeuren met onze samenleving als er relatief meer ouderen zijn? Het zijn niet de cijfers die de uitkomst bepalen. Dat zal de cultuur doen.

Mooie toekomst

Wat als we investeren in oplossingen voor de problemen waarmee oudere mensen worden geconfronteerd? En als we gebruik maken van de sterke punten van ouderen? Dan kunnen verbeteren we de kwaliteit van leven van alle leeftijden.

We krijgen dan een samenlevingen vol getalenteerde, stabiele burgers. Die gezonder en beter opgeleid zijn dan ooit en gewapend met kennis over de praktische zaken van het leven. Gemotiveerd bovendien om grote problemen op te lossen. Dat helpt om een betere samenleving te bouwen dan ooit tevoren.

Het is tijd om meer oog te hebben voor de positieve aspecten van het ouder worden. Een mooi onderwerp om ook tijdens je pensioentijd aandacht te geven!