Zelfstandigen en pensioen: wat zijn je opties?

Als zelfstandige moet je zelf zorgen voor je pensioen. Er is geen werkgever die dit voor je regelt. Maar hoe pak je dit aan? Welke opties heb je en wat past het beste bij jouw situatie? In dit artikel lees je welke mogelijkheden er zijn om als zelfstandige een goed pensioen op te bouwen en hoe je een pensioengat kunt voorkomen.

De uitdaging van pensioenopbouw voor zelfstandigen

Als je in loondienst werkt, regelt je werkgever je pensioen. Maar als zelfstandige sta je er alleen voor. En dat is voor veel zelfstandigen een uitdaging. Uit onderzoek blijkt dat bijna de helft van de zelfstandigen onvoldoende pensioen opbouwt. Soms door gebrek aan kennis, soms omdat het inkomen te laag of onzeker is, en soms omdat andere prioriteiten voorgaan.

De opbouw van je pensioen bestaat uit drie pijlers. De eerste pijler is de AOW, de basispensioenvoorziening van de overheid. De tweede pijler is het pensioen dat je via je werkgever opbouwt. Als zelfstandige heb je deze tweede pijler niet, tenzij je kiest voor vrijwillige voortzetting of aansluiting bij een pensioenfonds. De derde pijler bestaat uit aanvullende pensioenvoorzieningen die je zelf regelt, zoals een lijfrente of banksparen.

“Toen ik als freelancer begon, stond pensioen helemaal niet op mijn prioriteitenlijst,” vertelt Mark (48), freelance fotograaf. “Ik was blij als ik mijn rekeningen kon betalen. Pas toen ik al vijf jaar bezig was, realiseerde ik me dat ik een grote achterstand had. Gelukkig heb ik nu een goed systeem opgezet waarmee ik elke maand wat opzij zet voor later.”

Hoeveel pensioen heb je nodig?

Voordat je keuzes maakt over hoe je je pensioen wilt opbouwen, is het belangrijk om te weten hoeveel je nodig hebt. Een vuistregel is dat je na je pensioen ongeveer 70% van je huidige inkomen nodig hebt om je levensstijl te kunnen voortzetten. Maar dit verschilt natuurlijk per persoon.

Om te bepalen hoeveel je moet opbouwen, kun je het volgende doen:

1. Breng je huidige uitgavenpatroon in kaart
2. Schat in welke uitgaven zullen veranderen na je pensioen
3. Kijk op mijnpensioenoverzicht.nl hoeveel AOW je krijgt en hoeveel pensioen je eventueel in het verleden via werkgevers hebt opgebouwd
4. Bereken het verschil tussen wat je nodig hebt en wat je al geregeld hebt

Op basis hiervan kun je bepalen hoeveel je nog moet opbouwen en welke opties het beste bij jou passen. Voor een nauwkeurige berekening kun je ook gebruikmaken van pensioentools of advies inwinnen bij een financieel adviseur.

Mogelijkheden voor pensioenopbouw als zelfstandige

Er zijn verschillende manieren waarop je als zelfstandige pensioen kunt opbouwen. We zetten de belangrijkste opties op een rij.

1. Vrijwillige voortzetting bij je laatste pensioenfonds

Als je vanuit loondienst zelfstandig bent geworden, kun je soms je pensioenopbouw bij je oude pensioenfonds vrijwillig voortzetten. Dit kan voor maximaal tien jaar. Het voordeel is dat je profiteert van collectieve afspraken en voorwaarden. Het nadeel is dat je zowel het werkgevers- als het werknemersdeel van de premie moet betalen, wat relatief duur kan zijn.

2. Aansluiten bij een beroepspensioenfonds

Voor sommige beroepsgroepen bestaat een verplicht beroepspensioenfonds, zoals voor artsen, apothekers, tandartsen, fysiotherapeuten, dierenartsen en notarissen. Als je tot zo’n beroepsgroep behoort, ben je verplicht om deel te nemen. Het pensioenfonds regelt dan je pensioen.

3. Pensioenopbouw via een brancheregeling

In sommige branches zijn er pensioenregelingen waar ook zelfstandigen aan kunnen deelnemen. Bijvoorbeeld voor de bouw, de schildersbranche en de horeca. Soms is deelname verplicht, soms vrijwillig. Informeer bij je branchevereniging naar de mogelijkheden.

4. Lijfrente

Een lijfrente is een verzekering die na een bepaalde datum periodieke uitkeringen doet. Je kunt kiezen voor een verzekerde lijfrente bij een verzekeraar of voor banksparen bij een bank. De premie die je inlegt, kun je onder voorwaarden aftrekken van je belastbare inkomen. Je betaalt pas belasting op het moment dat je de uitkeringen ontvangt.

De hoogte van de premie die je mag aftrekken, hangt af van je jaarruimte en reserveringsruimte. Dit zijn bedragen die worden berekend op basis van je inkomen en je bestaande pensioenopbouw.

5. Beleggen voor je pensioen

Je kunt ook zelf beleggen voor je pensioen, bijvoorbeeld via een beleggingsrekening. Het voordeel is dat je veel vrijheid hebt en dat de kosten vaak lager zijn dan bij een lijfrente. Het nadeel is dat je geen belastingvoordeel hebt in de opbouwfase. Je betaalt vermogensbelasting (box 3) over je belegd vermogen.

6. Oudedagsreserve (FOR)

Als je voldoet aan het urencriterium (1.225 uur per jaar besteed aan je onderneming), kun je gebruikmaken van de fiscale oudedagsreserve (FOR). Dit is een boekhoudkundige reserve waarmee je je belastbare winst kunt verlagen. Je houdt het geld in je onderneming en betaalt er pas belasting over als je het later gebruikt voor een lijfrente of als je stopt met je onderneming.

Let op: de FOR wordt afgebouwd en is sinds 2023 niet meer beschikbaar voor nieuwe toevoegingen. Als je in het verleden al een FOR hebt opgebouwd, kun je deze nog wel gebruiken.

7. Aflossen op je hypotheek

Een andere manier om je pensioengat te verkleinen, is door je hypotheek af te lossen. Hierdoor dalen je woonlasten na je pensioen, waardoor je minder inkomen nodig hebt. Bovendien bouw je vermogen op in je woning, dat je later eventueel kunt verzilveren.

8. Investeren in je onderneming

Als je een eigen bedrijf hebt, kun je dit beschouwen als je pensioenvoorziening. Door je onderneming te laten groeien, bouw je waarde op die je bij verkoop kunt gebruiken voor je pensioen. Let wel op: de waarde van een onderneming kan sterk fluctueren en is niet altijd makkelijk te verzilveren.

Voor- en nadelen van verschillende pensioenopties

Elke optie voor pensioenopbouw heeft voor- en nadelen. We zetten ze op een rij:

Vrijwillige voortzetting pensioenfonds:

+ Continuïteit van je pensioenopbouw
+ Collectieve risicospreiding
+ Vaak inclusief nabestaanden- en arbeidsongeschiktheidspensioen
– Relatief duur (je betaalt zowel werkgevers- als werknemersdeel)
– Maximaal tien jaar mogelijk
– Je zit vast aan de voorwaarden van het fonds

Lijfrente:

+ Fiscaal voordeel door aftrekbaarheid premie
+ Veel keuzevrijheid in aanbieders en producten
+ Levenslange of tijdelijke uitkering mogelijk
– Je kunt niet tussentijds bij je geld
– Kosten kunnen hoog zijn
– Complex door fiscale regels

Zelf beleggen:

+ Maximale vrijheid en flexibiliteit
+ Potentieel hoger rendement
+ Je kunt altijd bij je geld
– Geen fiscaal voordeel in de opbouwfase
– Risico op verliezen
– Vereist kennis en discipline

De beste keuze hangt af van je persoonlijke situatie, voorkeuren en doelen. Een combinatie van verschillende opties kan ook een goede strategie zijn om risico’s te spreiden.

Speciale regelingen voor starters en lage inkomens

Als je net begint als zelfstandige of als je een laag of wisselend inkomen hebt, kan het lastig zijn om pensioen op te bouwen. Er zijn enkele regelingen die hierbij kunnen helpen:

Startersvoordelen

Als starter kun je gebruikmaken van fiscale voordelen zoals de startersaftrek en de zelfstandigenaftrek. Deze verlagen je belastbare inkomen, waardoor je meer geld overhoudt dat je kunt gebruiken voor pensioenopbouw.

Reserveringsruimte

Als je in voorgaande jaren weinig of geen pensioen hebt opgebouwd, kun je gebruikmaken van de reserveringsruimte. Dit is de jaarruimte die je in de afgelopen zeven jaar niet hebt gebruikt. Hiermee kun je alsnog fiscaal voordelig pensioen opbouwen.

Collectieve pensioenfondsen

Er zijn initiatieven om collectieve pensioenfondsen voor zelfstandigen op te zetten. Deze bieden vaak lagere kosten en meer zekerheid dan individuele oplossingen. Informeer bij brancheverenigingen of zelfstandigenorganisaties naar de mogelijkheden.

Tips voor het opbouwen van een goed pensioen als zelfstandige

Hoe zorg je ervoor dat je als zelfstandige toch een goed pensioen opbouwt? Hier zijn enkele praktische tips:

Begin zo vroeg mogelijk

Hoe eerder je begint met het opbouwen van je pensioen, hoe minder je maandelijks opzij hoeft te zetten. Door het rente-op-rente effect kan een klein bedrag uitgroeien tot een aanzienlijk vermogen.

Maak het automatisch

Maak een automatische overboeking aan naar je pensioenvoorziening, bijvoorbeeld direct na ontvangst van facturen. Zo hoef je er niet steeds over na te denken en bouw je geleidelijk vermogen op.

Zoek deskundig advies

Laat je adviseren door een financieel adviseur die gespecialiseerd is in pensioenopbouw voor zelfstandigen. Een goed advies kan je duizenden euro’s schelen en zorgen voor meer zekerheid.

Evalueer regelmatig

Bekijk jaarlijks of je pensioenopbouw nog op koers ligt. Als je inkomen stijgt, kun je overwegen om meer opzij te zetten. Als er nieuwe regelingen of producten beschikbaar komen, kun je bekijken of deze beter bij je passen.

Spreid risico’s

Zet niet alles in op één strategie. Door te kiezen voor een combinatie van bijvoorbeeld lijfrente, beleggen en aflossen op je hypotheek, spreid je risico’s en ben je minder kwetsbaar voor veranderingen in de markt of in regelgeving.

Arbeidsongeschiktheid en pensioen

Als zelfstandige loop je het risico arbeidsongeschikt te raken, waardoor je niet alleen je inkomen verliest, maar ook niet meer kunt sparen voor je pensioen. Het is daarom verstandig om na te denken over een arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Bij sommige pensioenvoorzieningen kun je een premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid meeverzekeren. Als je arbeidsongeschikt raakt, loopt je pensioenopbouw dan door zonder dat je premie hoeft te betalen.

“Ik heb lang getwijfeld over een arbeidsongeschiktheidsverzekering vanwege de hoge kosten,” vertelt Annemarie (39), freelance tekstschrijver. “Maar toen ik besefte dat arbeidsongeschiktheid ook mijn pensioenopbouw zou stoppen, heb ik toch besloten er een af te sluiten. Het geeft me rust dat ik me daar nu geen zorgen meer over hoef te maken.”

Toekomstige ontwikkelingen in pensioen voor zelfstandigen

Het pensioenstelsel is volop in beweging en er zijn verschillende ontwikkelingen die relevant kunnen zijn voor zelfstandigen:

Verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering

Er wordt gewerkt aan een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen. Dit zou kunnen helpen om het risico op pensioengaten door arbeidsongeschiktheid te verkleinen.

Pensioenfondsen voor zelfstandigen

Er zijn initiatieven om meer collectieve pensioenmogelijkheden voor zelfstandigen te creëren. Dit zou kunnen leiden tot lagere kosten en meer zekerheid.

Nieuwe fiscale regelingen

De fiscale regelingen voor pensioenopbouw worden regelmatig aangepast. Het is belangrijk om op de hoogte te blijven van deze veranderingen, omdat ze van invloed kunnen zijn op wat voor jou de beste keuze is.

Tijd om de regie over je pensioen te nemen

Als zelfstandige is het belangrijk om zelf de regie te nemen over je pensioen. Door tijdig te beginnen, regelmatig te evalueren en slim gebruik te maken van de beschikbare regelingen en producten, kun je zorgen voor een financieel zorgeloze oude dag.

Er is niet één beste oplossing voor iedereen. De juiste keuze hangt af van je persoonlijke situatie, voorkeuren en doelen. Laat je goed informeren en adviseren, en maak weloverwogen keuzes. Zo bouw je stap voor stap aan een goed pensioen, ook als zelfstandige.